Մեծարգո Վլադիմիր Վլադիմիրի,

Արցախ-Ռուսաստան առնչությունները դարերի պատմություն ունեն: Ռուսաստանը արցախցիների պատմական հիշողության մեջ ընկալվում է որպես եղբայրական երկիր, որը մշտապես, բոլոր դժվարին իրավիճակներում ձեռք է մեկնել հայության այս հատվածին:

Արցախ-Ռուսաստան առնչություններն ամենաուղիղ կերպով իրականացվել են հատկապես Արցախի մելիքությունների և մելիքական տների ծաղկուն շրջանում, որի մասին փաստական վկայությունները բազմաթիվ են:

Մեկ հարյուրամյակից ավելի /19-րդ դարում և 20-րդ դարի 10-ական թթ./ Ղարաբաղը գտնվել է ցարական Ռուսաստանի կազմում: Այդ պատմական ժամանակաշրջանը Ղարաբաղի համար նշանավորվել է երկարատև խաղաղությամբ, հայրենադարձությամբ և տնտեսական զարգացմամբ: Զարգացել է նաև մշակութային կյանքը: Հատկանշական է, որ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից Արցախի վարչաքաղաքական կենտրոն Շուշին դարձել էր Անդրկովկասի հոգևոր, մշակութային և տնտեսական կարևոր կենտրոններից մեկը:

Նույն պատմաշրջանում Ռուսական կայսրության ռազմաքաղաքական և հասարակական կյանքում առաջնային դերակատարություն է ունեցել արցախահայության մի ողջ համաստեղություն՝ Վալերիան Մադաթով, Հովհաննես Լազարև, Լազար Սերեբրյակով, Միքայել Լոռիս-Մելիքով, Վասիլի Բեհբութով և ուրիշներ:

Այդ առնչությունները շարունակվել են նաև խորհրդային շրջանում: Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզից և պատմական Արցախից Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է շուրջ 90 հազար հայորդի, որոնց կեսը իրենց կյանքն են նվիրաբերել հայրենիքի պաշտպանության գործին։ Մեկ շնչի հաշվով Խորհրդային Միության հերոսների և մարտական «Փառքի շքանշանի» ասպետների քանակով Արցախը ԽՍՀՄ-ում զբաղեցնում էր առաջատար տեղերից մեկը:

ԽՍՀՄ հայազգի հինգ մարշալները արմատներով Արցախից էին՝ Հովհաննես Բաղրամյանը, Իվան Իսակովը, Համազասպ Բաբաջանյանը, Արմենակ Խանփերյանցը (Սերգեյ Խուդյակով), Սերգեյ Ագանովը։ Իրենց զորավարական տաղանդով փայլել են 30-ից ավելի գեներալներ ու հազարավոր սպաներ։

Արմատներով Արցախից էին Անաստաս և Արտյոմ Միկոյանները, Իվան Թևոսյանը, Անդրանիկ Իոսիֆյանը, Նիկոլայ Ենիկոլոպովը, Միքայել Թարիվերդիևը և բազմաթիվ այլ երախտավորներ:

Արցախ-Ռուսաստան սերտ առնչությունները շարունակվում են ցայսօր: Ռուսաստանաբնակ մոտ 3 միլիոն հայերի մի պատկառելի մասը Արցախից է, որոնց թվում շատ են նաև 1980-ական թթ. վերջին և 1990-ական թթ. ադրբեջանական ցեղասպան և էթնիկ զտումների քաղաքականության հետևանքով Արցախից բռնի տեղահանվածները:
Կցանկանայի հատուկ շեշտել, որ ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման բոլոր փուլերում ՌԴ-ն իրացրել է միջազգային իրավունքով սահմանված ուժի կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառման և հակամարտությունների խաղաղ կարգավորման սկզբունքի օգտին ունեցած գործելակերպը: Ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում ՌԴ-ն հանդես է գալիս թե՛ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության ձևաչափում և թե՛ առանձին դերակատարությամբ: Արցախի Հանրապետությունը բարձր է գնահատում Ռուսաստանի միջնորդական ջանքերը, ակտիվ դերակատարությունը և որոշիչ առաքելությունը հակամարտության կարգավորման բոլոր փուլերում՝ հատկապես, 1994 թ. հրադադարի Եռակողմ համաձայնագրի ձեռքբերման գործում: ՌԴ-ն որոշիչ դերակատարությամբ հանդես եկավ նաև ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության սրման հերթական փուլում՝ 2016 թ. ապրիլի 5-ին՝ Ռուսաստանի միջնորդությամբ Մոսկվայում ձեռք բերվեց պայմանավորվածություն ռազմական գործողությունները դադարեցնելու և հրադադարը վերականգնելու մասին՝ համաձայն 1994 թ. հրադադարի հաստատման համաձայնագրի:

Բարձր ենք գնահատում ՌԴ և անձամբ Ձեր դիվանագիտական գործուն ջանքերն՝ ուղղված Ադրբեջանի կողմից Արցախի դեմ սանձազերծված ագրեսիան և լայնածավալ պատերազմը կանգնեցնելուն: Ուզում եմ նաև Ձեզ տեղեկացնել, որ Արցախի Հանրապետությունում և ողջ հայության շրջանում մեծ արձագանք են ստացել «Վալդայ» ակումբում Ձեր ելույթում հնչած օբյեկտիվ գնահատականները ստեղծված իրավիճակի մասին:

Դուք նշել եք Ձեր ելույթում. «Այս հակամարտությունը սկսվեց ոչ թե որպես միջպետական հակամարտություն և տարածքների համար պայքար, այն սկսվեց էթնիկ դիմակայությունից: Ցավոք, սա փաստ է. Սումգայիթում, ապա Լեռնային Ղարաբաղում հայ ժողովրդի դեմ դաժան հանցագործություններ էին իրագործվել: Եվ այս ամենը մենք պետք է հանրագումարում հաշվի առնենք»: Դժբախտաբար, այս ցեղասպան քաղաքականությունն Ադրբեջանը շարունակում է առ այսօր:

Մեծարգո՛ Վլադիմիր Վլադիմիրի

Դուք այն անհատականությունը և պետության ղեկավարն եք, ով ունի հսկայական հեղինակություն աշխարհում և մեր տարածաշրջանում: Հաշվի առնելով այդ ամենը, խնդրում ենք Ձեզ գործադրել բոլոր հնարավոր ջանքերն ադրբեջանաղարաբաղյան հակամարտության գոտում պատերազմի դադարեցման և քաղաքական գործընթացների վերսկսման ուղղությամբ:

Խորին հարգանքով՝

Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյան
_______________________________________________________________________

Президенту Российской Федерации
г-ну Путину В.В.

Многоуважаемый Владимир Владимирович!

Отношения между Арцахом и Россией имеют многовековую историю. Россия воспринимается в исторической памяти народа Арцаха как братская страна, которая в самых сложных ситуациях всегда протягивала руку помощи этой части армянского народа.

Российско-арцахские связи достигли качественно нового уровня в период расцвета меликств (княжеств) Арцаха, о чем имеется множество документальных свидетельств.

Более века (с начала XIX – до конца второй декады XX века) Карабах входил в состав Российской империи. Этот исторический период ознаменовался для Карабаха продолжительным периодом мира, созидания, репатриации изгнанных с родных земель соотечественников и экономического подъёма. Особого развития достигла культурная жизнь. Так, со второй половины XIX века административный и политический центр Арцаха – город Шуши являлся одним из важнейших культурных и экономических центров всего Закавказья.

В тот же исторический период целая плеяда карабахских армян, играла важную роль в военно-политической и общественной жизни России. Особо место среди них занимают Валериан Мадатов, Иван Лазарев, Лазарь Серебряков, Михаил Лорис-Меликов, Василий Бебутов и другие.

Тесные двусторонние связи поддерживались и в советский период. На разных фронтах Великой Отечественной войны сражались около 90 тысяч армян из Нагорно-Карабахской автономной области и исторического Арцаха, половина из которых пала, защищая Родину. По числу героев Советского Союза и кавалеров ордена Славы на душу населения Арцах занимал одно из первых мест в СССР.

Все пять Маршалов СССР армянского происхождения – Иван Баграмян, Иван Исаков, Амазасп Бабаджанян, Сергей Худяков (Арменак Ханферянц), Сергей Аганов - были корнями из Арцаха. Более тридцати генералов и тысячи офицеров проявили командирский талант и героизм при защите Родины. Арцахские корни имели и братья Анастас и Артем Микояны, Иван Тевосян, Андраник Иосифян, Николай Ениколопов, Микаэл Таривердиев и многие другие деятели.

Тесные отношения между Арцахом и Россией продолжаются и по сей день. Значительная часть представителей трехмиллионной армянской диаспоры России являются выходцами из Арцаха, среди которых немало насильственно депортированных в результате осуществленных в конце 1980-х – начале 1990-х годов властями Азербайджана политики геноцида и этнических чисток.

Особо хочу подчеркнуть, что на всех этапах урегулирования азербайджано-карабахского конфликта Россия неукоснительно соблюдает положения международного права и мирного урегулирования конфликта на основе принципа неприменения силы и угрозы силы. В процессе урегулирования азербайджано-карабахского конфликта Россия выступает и в качестве страны-сопредседательницы Минской группы ОБСЕ, и в качестве страны, имеющей свою особую роль в поддержании мира и стабильности в регионе. Республика Арцах высоко ценит посреднические усилия России, ее активную роль и решающий вклад на всех этапах урегулирования конфликта и достижении Трехстороннего соглашения о прекращении огня 1994 года. Россия также сыграла решающую роль в восстановлении мира и стабильности во время очередной эскалации азербайджано-карабахского конфликта в 2016 году. 5 апреля 2016 года именно при посредничестве России в Москве была достигнута договоренность о прекращении боевых действий и восстановлении режима прекращения огня 1994 года.

Мы высоко ценим активные усилия России и Ваш личный вклад, направленные на приостановление широкомасштабных военных действий и агрессии Азербайджана против Арцаха. Хочу также проинформировать Вас, что в Республике Арцах и в среде всего армянского народа большой резонанс получили Ваше выступление на заседании дискуссионного клуба «Валдай» и данные Вами объективные оценки сложившейся ситуации.

В своем выступлении Вы подчеркнули следующее: «Этот конфликт начался не просто как межгосударственный конфликт и борьба за территории, он начался с этнического противоборства. К сожалению, это факт, когда в Сумгаите, а потом в Нагорном Карабахе были осуществлены жестокие преступления против армянского народа. Все это в комплексе мы должны учитывать». К сожалению, и по сей день Азербайджан продолжает проводить эту политику геноцида.

Многоуважаемый Владимир Владимирович,

Вы являетесь человеком и руководителем, имеющим огромный личный авторитет в мире и нашем регионе. Прошу Вас сделать все возможное для прекращения боевых действий и возобновления политических процессов в зоне азербайджано-карабахского конфликта.

С самыми наилучшими пожеланиями,

Араик Арутюнян, президент Республики Арцах
_______________________________________________________________________
To President Vladimir Putin of the Russian Federation

Your excellency,

The Artsakh-Russia relationships trace far back in centuries. Russia has always been perceived as a brotherly country in the historical memory of the people of Artsakh, for Russia has always provided its assistance and help to the Artsakh segment of the Armenian people in the time of ordeal.

Numerous historical documents demonstrate that a very active direct period of contacts between Russia took place during the existence of the Artsakh princedoms and principalities. For more than a century (from the beginning of the XIX century till the end of the second decade of the XX century) Karabagh was part of the Russian Empire. That historic era was marked by a long period of peace, repatriation of the deported compatriots and economic development, coupled with thriving cultural life in Artsakh.

For example, from the second the XIX Shoushi, the administrative and political center of Artsakh, turned into a major spiritual, cultural and economic hub in the Transcaucasus.

In the same historical period, a splendid constellation of Artsakh Armenians, including Valerian Madatov, Hovhannes Lazarev, Lazar Serebryakov, Mikayel Loris-Melikov, Vasily Behbutov and others, played a very important role in the Russian military-political and public life.

The close bilateral relations were maintained in the Soviet era too. Around 90 thousand Armenians from the Nagorno-Karabakh Autonomous Region and historical Artsakh partook in the Great Patriotic War, half of whom perished while defending the Homeland.

In terms holders of the title of Hero of the USSR and the Military Order of Glory per capita Artsakh held a leading position in the USSR.

All five Armenian Marshals of the USSR of Armenian - Hovhannes Baghramyan, Ivan Isakov, Hamazasp Babajanyan, Armenak Khanperiants (Sergey Khudyakov), Sergey Aganov – are of Artsakh descent. More than 30 generals and thousands of officers excelled with their military talent. Anastas and Artyom Mikoyans, Ivan Tevosyan, Andranik Iosifyan, Nikolay Yenikolopov, Mikael Tariverdiev and many others are also of Artsakh descent.

The close ties between Artsakh and Russia have been continuing up today. A considerable part of nearly 3 million Armenians living in Russia are from Artsakh, many of whom were forcibly displaced from as a result of Azerbaijani policy of genocide and ethnic cleansings carried out in the late 1980s and early 1990s.

I consider important emphasize that during the whole period of the Azerbaijani-Karabagh conflict settlement process, Russia has been strictly following the principle of peaceful settlement of conflicts based on the principles of non-use of force or threat of force.
Russia has been a co-chair of the OSCE Minsk Group. The Artsakh Republic highly appreciates Russia’s mediation efforts, its active role and the decisive input in all stages of the settlement process, especially in 1994, when the ceasefire agreement was reached between the parties to the conflict.

Russia similarly played a decisive role in ending the hostilities that marked the next stage of escalation. On April 5, 2016, an agreement on cessation of hostilities in accordance with the 1994 ceasefire agreement was reached in Moscow with the mediation of Russia.

We highly appreciate the active diplomatic efforts exerted by the Russian Federation and Yourself personally to stop Azerbaijan’s latest aggression and the large-scale war unleashed against Artsakh. I would also like to inform you that the people of the Republic of Artsakh and all Armenians worldwide appreciated the objective assessments of the situation voiced in your speech at the Valdai Club discussion.

In your statement You stated the following: “This conflict started not as an interstate conflict, a struggle for territories, it started as an ethnic confrontation. Unfortunately, crimes and atrocities were committed against the Armenians in Sumgait and in Nagorno-Karabakh. This is the fact that has to be taken this into account.” Unfortunately, the genocidal policy of Azerbaijan continues to this day.

Respected President Putin,

We are a person and a state leader who has a great personal respect in the world and our region. I ask You to exert all the possible efforts to end the war and resume the political settlement process in the Azerbaijani-Karabagh conflict zone.

Please accept the assurances of my deepest respect.
Sincerely, Araik Haroutunyan, President of the Artsakh Republic.