Սումգայիթյան ոճրագործությունը սկիզբ դրեց Խորհրդային Ադրբեջանի մյուս բնակավայրերում՝ Բաքվում, Կիրովաբադ-Գանձակում, Շամախիում, Շամխորում, Մինգեչաուրում և այլուր հայերի էթնիկ զտումներին և զանգվածային ջարդերին, որոնց զոհ գնացին հարյուրավոր հայեր, իսկ հարյուր հազարավոր հայեր՝ բռնի տեղահանվեցին իրենց օրրաններից։
Ադրբեջանի կողմից սկիզբ առած ցեղասպանական գործողությունները նպատակ ունեին ճնշելու Արցախի ժողովրդի՝ իր հայրենիքում ապրելու և սեփական ինքնությունը որոշելու անօտարելի իրավունքի իրացումն ու դրա համար սկիզբ առած քաղաքակիրթ պայքարը։

Համամարդկային այս իրավունքների իրացման հայ ժողովրդի պարզագույն ու ընկալելի ձգտմանն ադրբեջանական ղեկավարությունը պատասխանեց հավաքական պատժի քաղաքականությամբ՝ իրագործելով մարդկության դեմ ուղղված բազմադրվագ հանցագործություններ։

Սումգայիթից հետո էթնիկ ատելության ու խտրականության դրսևորումները ոչ միայն չպատժվեցին Ադրբեջանում, այլև դարձան պետության կողմից խրախուսվող քաղաքականություն, որով ադրբեջանական իշխանությունները շարունակում են թունավորել սեփական հասարակությանը։ Ոճիրի առերևույթ արդարացումն ու դրանց իրականացման համար պատասխանատվության բացակայությունը հիմք հանդիսացան էթնիկ հայերի նկատմամբ ադրբեջանական իշխանությունների շղթայական հանցագործությունների համար, ինչպիսիք են արցախյան ազատամարտի տարիներին Մարաղայի և այլ բնակավայրերի խաղաղ բնակչության ջարդերը, հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանի դաժան սպանությունը, ինչպես նաև 2016 թվականի ապրիլյան և 2020 թվականի 44-օրյա ագրեսիվ պատերազմները և դրանց ընթացքում իրագործված բազմաթիվ պատերազմական հանցագործությունները։

Հրադադարի հաստատումից հետո պարբերաբար իրականացվող հանցավոր գործողությունները և Արցախի 79 օր շարունակվող անօրինական շրջափակումը ամենավառ ապացույցն են այն բանի, որ մարդու իրավունքների կոպտագույն խախտումների անպատիժելիությունը կանաչ լույս է վառում ագրեսորի համար՝ մղելով նրան նորանոր հանցագործությունների։ Հաշվետվողականության և արդարության ապահովման համար խիստ կարևոր է միջազգային հանրության հասցեական իրավական ու քաղաքական գնահատականը ադրբեջանական ավտորիտար իշխանությունների հանցավոր վարքագծին, և այն զսպելու համար գործնական քայլերի իրականացումը։

Հենց նման պայմաններում է, որ իրավունքի գերակայությամբ առաջնորդվող պետությունների հանրությունը պետք է ապացուցի մարդու իրավունքներին իր հավատարմության իսկությունը՝ ապահովելու համար, որ մեղսակցությանը հավասարազոր անտարբերության և լռության պատճառով մարդկության դեմ նոր հանցագործություններ և ցեղասպանություններ տեղի չունենան։
***
Сумгаисткое преступление было систематическим, скоординированным и организованным актом, направленным на уничтожение конкретной этнической группы – армян
_____________
27-29 февраля 1988г. в городе Сумгаит Советского Азербайджана при координации властей и вседозволенности правоохранительных органов были осуществлены массовые погромы армянского населения города.
Произошедшее в Сумгаите должно сформировать у любого объективного наблюдателя убеждение в том, что это было системным, скоординорованным и организованным преступлением, направленным на частичное или полное уничтожение конкретной этнической группы – армян, что имеет четкое определение по международному праву – геноцид.
Сумгаитское преступление положило начало этническим чисткам и массовым погромам армян в других населенных пунктах Советского Азербайджана: Баку, Кировабаде-Гандзаке, Шамахе, Шамхоре, Мингечауре и других местах, жертвами которых стали сотни армян, а сотни тысяч армян были насильственно выселены из своих родных очагов.
Геноцидальные действия Азербайджана преследовали цель подавить реализацию неотъемлемого права народа Арцаха жить на своей Родине и определять свою идентичность, а также начатую во имя этого цивилизованную борьбу.
На простейшее и понятное стремление армянского народа к реализации этих общечеловеческих прав азербайджанское руководство ответило политикой коллективного наказания, совершая многосерийные преступления против человечества.
После Сумгаита этническая ненависть и проявления дискриминации не только не были наказаны в Азербайджане, а стали поощряемой государством политикой, которой азербайджанские власти продолжают отравлять собственное общество. Очевидное оправдание этого преступления и отсутствие ответственности за его совершение послужили основой для цепочки преступлений в отношении этнических армян со стороны азербайджанских властей, таких как погромы мирного населения Мараги и других населенных пунктов в годы Арцахской освободительной войны, жестокое убийство армянского офицера Гургена Маргаряна, апрельская война 2016 года, 44-дневная агрессивная война 2020 года, а также совершенные в ходе них многочисленные военные преступления.
Периодически осуществляемые преступные действия после установления режима прекращения огня и продолжающаяся 79 дней незаконная блокада Арцаха являются ярким доказательством того, что безнаказанность грубейших нарушений прав человека дает зеленый свет агрессору, подталкивая его к новым преступлениям. Для обеспечения ответственности и справедливости крайне важна адресная правовая и политическая оценка преступного поведения азербайджанских авторитарных властей со стороны международного сообщества, а также осуществление практических шагов по его сдерживанию.
Именно в таких условиях общество государств, руководствующихся верховенством права, должно доказать подлинность своей приверженности правам человека, дабы гарантировать, что из-за безразличия и молчания, равносильных соучастию, новые преступления и геноциды против человечества впредь не совершатся.

The Sumgait Crime Was an Organized, Systematic, and Coordinated Act with the Intent to Destroy a Specific Ethnic Group – the Armenians
______________

On February 27-29, 1988, in the city of Sumgait, Soviet Azerbaijan, under the coordination of the authorities and the negligence of the law-enforcement bodies a mass massacre of the Armenian population was carried out.
What happened in Sumgait should make any impartial observer believe that it was a systematic, directed, and organized crime aimed at the partial or total destruction of a specific ethnic group – the Armenians, which has a clear definition under international law: Genocide.
The Sumgait crime originated the ethnic cleansing and mass pogroms of the Armenians in other communities of Soviet Azerbaijan – Baku, Kirovabad-Gandzak, Shamakhi, Shamkhor, Mingechaur, and elsewhere, in which hundreds of Armenians became victims and hundreds of thousands of Armenians were forcibly displaced from their homes.
The genocidal actions initiated by Azerbaijan were aimed at suppressing the realization of the inalienable right of Artsakh people to live in their Homeland and determine their identity and the civilized struggle that began for it.
The Azerbaijani leadership responded to this simple and understandable aspiration of the Armenian people for the realization of these universal rights with the policy of collective punishment, carrying out multiple crimes against humanity.
After Sumgait, manifestations of ethnic hatred and discrimination were not only unpunished but also became a state-encouraged policy with which the Azerbaijani authorities continue to poison their own society. The apparent justification of the violence and the lack of responsibility became a basis for the chain of crimes of the Azerbaijani authorities against ethnic Armenians, such as the massacres of the civilian population of Maragha and other communities during the Artsakh Liberation War, the brutal murder of an Armenian officer Gurgen Margaryan, as well as the April 2016 and the 2020 44-day wars and the many war crimes.
The criminal activities carried out regularly after the establishment of the ceasefire and the illegal blockade of Artsakh for 79 days now are the clearest proof that the impunity of gross violations of human rights gives a green light to the aggressor, pushing him to commit new crimes. In order to ensure accountability and justice, it is urgent for the international community to address a legal and political assessment of the criminal behavior of the Azerbaijani autocratic authorities and to take practical steps to curb it.
It is in such conditions that the community of states guided by the rule of law must prove its commitment to human rights to ensure that new crimes against humanity and genocides do not occur due to indifference and silence tantamount to complicity.