Մեկ այլ դեպքում՝ Զանգեզուրի և Քուրդիստանի գավառների միջև սահմանների գծման տեղական հանձնաժողովի ղեկավար Յա. Կոչետկովն, օրինակ, Թղութ գյուղին վերաբերող ադրբեջանական առաջարկների չհամաձայնելու հիմքում էր դրել այն, որ դա Շվանիձորի թաղամասերից մեկն է և այդտեղի հողերը (այգիներն ու արոտավայրերը) իրար այնպես են կցված, որ այդ գյուղերը մեկը մյուսից բաժանելն անհնար է լինելու:

Գյուղացիների իրավունքների մասով նույն վեճերը եղել են նաև Կապանի ու Զանգելանի, Խոզնավարի ու ադրբեջանական գյուղերի միջև:

Սահմանային վեճերը լուծող ՀՍԽՀ տեղական ու հատկապես Անդրդաշնության կենտրոնական հանձնաժողովային 1924թ., 1926թ., 1929թ., 1935թ. և մյուս տարիների աշխատանքների նյութերից երևում է, որ ՀՍԽՀ գյուղացիների իրավունքները մշտապես թերի են քննարկվել. օրինակ՝ անտեսվել են Զանգեզուրի սակավահողությունը և գյուղերի միջև կապերը (վարչական, տնտեսական և այլն), հաշվի չի առնվել այն, թե ինչ դժվարություններ կարող էին առաջ գալ գյուղերի բնակիչների իրավունքների համար:

Լիարժեք ուշադրություն չի դարձվել գյուղերի անվտանգության հարցերին (Քուրդիստանի տարածքից հայկական գյուղերի վրա տարբեր ավազակախմբերի հարձակումներին, գողություններին և այլն), որն էլ ուղիղ ազդել է գյուղացիների կողմից արոտատեղերի և մյուս հողերի օգտագործման վրա (օրինակ՝ երբ Անդրդաշնության ԿԳԿ-ի նախագահության 1929թ. փետրվարի որոշմամբ Կապանի շրջակայքի` Ողջի և Բասուտ գետերի ավազանի 21 գյուղերը հանձնվեցին Ադրբեջանի Ջաբրայիլ գավառին):

Այս ամենը ևս մեկ անգամ հաստատում է, որ ՀՀ բնակիչների իրավունքները սահմանների որոշման գործընթացում պետք է դրվեն որոշումների հիմքում, անհրաժեշտ է հաշվի առնել նախկինում թույլ տված բոլոր սխալները, դրանցից քաղել անհրաժեշտ դասեր ու թույլ չտալ իրավունքների ոտնահարում կամ անտեսում:

Արման Թաթոյան
Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան

🇬🇧

When in 1923, in order to artificially separate Armenia from Artsakh, “Red Kurdistan” was formed, the border disputes with Zangezur of the Armenian SSR intensified. One of the main concerns consistently raised by the people of Zangezur at the time was the issue of the rights of the villagers to the lands, along with the winter and summer time pastures and gardens.

For example, in October of 1925, a member of the State Committee of the Armenian SSR, A. Yerznkyan, by way of a reference stated that the areas West of the border with Meghri and Karyagino (Jabrail) were mainly winter pastures, which were actually used by the residents of the villages of Kapan and Meghri without grasslands. One of the main reasons was that without these pastures, the livestock of the villages in the referenced regions would be paralyzed.

In another case, the head of the local commission for demarcation of the borders of Zangezur "between the provinces of Kurdistan," Ya. Kochetkov, by way of an example, based his disagreement with the Azeri proposals on the village of Teghut on the fact that it is one of the districts of Shvanidzor, where the lands (gardens and pastures) are so intertwined that it will be impossible to separate them.

The same disputes over the rights of the villagers took place between the villages of Kapan and Zangelan, Khoznavar and Azerbaijan.

In 1924, 1926, 1929, and 1935 sessions of the local commission of the USSR tasked with resolving the border disputes and relevant issues, it is clear from the materials memorializing the efforts of these years, that discussions pertaining to the rights of the villagers of the USSR have repeatedly been woefully inadequate. For example, Zangezur's scarcity of "village-to-village" connections (administrative, economic, etc.) was ignored, and without an accounting of the difficulties that might arise for the rights of villagers.

Complete add careful attention was also not paid to the security of the villages (attacks by various gangs on Armenian villages from Kurdistan, thefts, etc.), which directly affected the use of pastures and other lands by the villagers (for example, when the 21 villages of the Voghji Basut River Basin were handed over to the Jabrail Province of Azerbaijan).

All of these shortcomings once again confirm that the rights of the citizens of the Republic of Armenia should be the basis of decisions when engaged in the process of determining the borders; it is necessary to take into account all the mistakes made in the past; to learn the necessary lessons from them; and to not permit violations or disregard of rights.

Arman Tatoyan
The Human Rights Defender of Armenia